1

10 minut od Chełma – Borowica

Spread the love
  •   
  •   
  •   
  •   
  •   
  •   
  •   
  •   
  •   
  •   
  •   Yum
  •   
  •   
  •  
  •  

Borowica – nieduża wieś w gminie Łopiennik, rozlokowana na prawym brzegu rzeki Wieprz w pobliżu ujścia doń Rejki, u zachodniego skraju subregionu Pagórów Chełmskich. Tutaj bierze swój początek kanał Wieprz-Krzna. Miejscowość jest odległa 10 km na północny wschód od Krasnegostawu i 2 km na południowy zachód od Chełma. W końcu XVII wieku Borowica wchodziła w skład dóbr Żulin należących do hrabiów Krasińskich. Dobra te przedtem w XVI wieku stanowiły własność zamożnego rodu szlacheckiego, Żulińskich. W 1815 roku folwark i wieś Borowicę otrzymała w wianie córka Kazimierza Krasińskiego Elżbieta, która wyszła za mąż za majora wojsk napoleońskich Adama Jaraczewskiego. Po jej śmierci (1832) dobra te wróciły do Krasińskich.

Elżbieta Jaraczewska (1792-1832) jest autorką powstałych właśnie w Borowicy opowiadań i powieści o charakterze obyczajowym i dydaktyczno-moralnym. Jej twórczośc miała ważkie znaczenie w rozwoju wcześniej realistycznej powieści polskiej. Znamionuje ją celna obserwacja typów i sytuacji zabarwiona świetnym humorem. Bardziej znanymi jej powieściami są: „Zofia i Emilia”, „Wieczór adwentowy” oraz „Pierwsza miłość, pierwsze uczucie”.

Mąż pisarki Adam Jaraczewski w czasie powstania listopadowego sformował pułk jazdy lubelskiej i awansowany został do stopnia pułkownika. Zginął na polu walki.
Na zachodnim krańcu wsi wznosi się malowniczo położony na niedużym wzgórku porośnięty wieńcem starych świerków, modrzewiowy kościółek liczący już blisko 200 lat, który jest przedmiotem niniejszego opracowania.

Kościół filialny pod wezwaniem Przemienienia Pańskiego w Borowicy fundował Kazimierz Krasiński, oboźny wielki koronny, starosta krasnostawski. Budowo prowadzona była w latach 1797-99, a projektantem jego był architekt króla Stanisława Augusta Jakub Kubicki, którego dziełem jest między innymi Belweder warszawski. Ten czołowy architekt okresu Oświecenia tworząc projekt borowickiego drewnianego kościoła z dużym powodzeniem wprowadził niezmienione formy architektoniczne stosowane dotychczas tylko w budownictwie murowanym.

100_1651100_1650

Jest to obiekt klasycystyczny, konstrukcji zrębowej, typu centralnego, na planie ośmioboku nieumiarowego, o czterech krótszych ścianach narożnych, z przybudowaną od frontu prostokątną w rzucie kruchą i taką samą zakrystią od tyłu. Wewnątrz ma w planie formę krzyża greckiego o ściętych ukośnie narożach między ramionami. Ramionami tego krzyża są cztery prostokątne wnęki, z których trzy są ołtarzami a czwarta chóralną, flankowane przez potężne kolumny doryckie. Podtrzymują one belkowanie zwieńczone kostkowym, profilowanym gzymsem. Na tym belkowaniu wsparty jest ośmiokątny tambur drugiej kondygnacji kościoła, zwiekszający wysokość nawy, która w rzucie ma taki sam kształt. Pomiędzy wnękami nawy, w narożach kościoła powstały cztery lokalności z emporami na piętrze, które do wnętrza kościoła otwarte są przeźroczami. W północno-wscchodniej emporze ulokowana została ambona. Nad kruchtą zawieszony jest chór muzyczny otwarty całą szerokością na nawę kościoła. Nad tylną zakrystią na piętrze znajduje się sala będąca pierwotnie biblioteką.

100_1644100_1624100_1623100_1621100_1620100_1618

Wewnątrz wystrój architektoniczny jest umiarkowanie skromny utrzymany w duchu klasycyzmu. Jego zasadniczym elementem są wspomniane kolumny doryckie, utrzymane ściśle w klasycznych proporcjach. Trzony kolumn ustawione są na murowanych piedestałach, a głowice są drewniane. Wykonane z jednego pnia modrzewiowego, wysokie na 5,23 m o średnicy dołem 70 cm, a górą 60 cm. Kolumny w górnych 2/3 swej wysokości sa kanelowane. Opaski otworów drzwiowych, okiennych i przeźroczy lóż są uszakowe, profilowane. Sufit nad nawą płaski, o układzie desek pozorującym sklepienie nad tamburem. Wnętrze urzeka umiarem i prostotą stwarzającą nastrój swojskości, który tworzy ciemny koloryt starego, spatynowanego drewna modrzewiowego nie skażonego farbą czy pobiałą.

100B1630100_1646100_1622

Kościół w Borowicy jest typowym dziełem klasycystycznym o dużych walorach artystycznych, nie posiadającym analogii w polskim budownictwie drewnianym. Jest to jedyny w kraju utrzymany w czystości stylowej zabytek klasycystycznej architektury drewnianej, w której zastosowane zostały formy monumentalnego budownictwa murowanego. Można z powodzeniem powiedzieć, że jest on pod tym względem unikatowym obiektem i stanowi cenny przykład klasycyzmu polskiego. Nadto dzięki znakomitemu wkomponowaniu w terenie stanowi piękną dominantę krajobrazu i świetną kompozycję pejzażową tej nadwieprzańskiej wsi.

Źródło: Konstanty Prożogo

1 thought on “10 minut od Chełma – Borowica”

  1. Niektóre źródła podają iż w Borowicy urodził się Szmul Zygielbojm.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *