4

10 minut od Chełma – Bieławin

Spread the love
  •   
  •   
  •   
  •   
  •   
  •   
  •   
  •   
  •   
  •   
  •   Yum
  •   
  •   
  •  
  •  
Prozogo.plan.bielawin
Konstanty Prożogo

Andrzej Wawryniuk, Leksykon miejscowości powiatu chełmskiego:

Grodzisko Chełm-Bieławin. (…) Obiekt znajduje się ok. 2 km na północ od centrum Chełma. Jest to zespół osadniczy składający się z pozostałości wieży obronno-mieszkalnej otoczonej prostokątną fosą o wymiarach 21×22 m, oraz i kilku – sześciu – osad otwartych. Wieża, prawdopodobnie cztero kondygnacyjna posiada następujące wymiary: 12,4xł 1,8 m i wysokość 16,6 m. Wieża zachowana w postaci jednej ściany została zniszczona przez Niemców w 1944 r. Była ona wzniesiona na niewielkiej kępie wśród bagien otaczających rzekę Uherkę, biegnącą ok. 200 m od stanowiska. Wieża wykonana z kamienia otoczona jest wałem ziemnym o bokach 25 x 26 m. (…)     Wczesnośredniowieczny zespół osadniczy w Chełmie – Bieławinie jest jednym z największych, najlepiej rozpoznanych z zarazem bardzo ciekawym zespołem z interesującego nas okresu na terenie województwa chełmskiego. O randze obiektu świadczy olbrzymi obszar ok. 20 ha – zajęty przez osadnictwo, olbrzymia ilość materiału zabytkowego ok. 5 tys. zabytków jak i pośrednio fakt poświęcenia temu rejonowi osobnej monografii U. Ruszkowskiej. (…) Wieża datowana bywa na Xlii do połowy XIV wieku. W świetle ostatnich badań okazało się, że wieża była samoistnym elementem obronnym, tj. nie wchodziła w skład większego zespołu warownego – istniejąca fosa i wał ziemny są dziełem późniejszym nie mającym żadnych związków z funkcją obiektu. Wieża stała na kępie rędzin wśród bagnistych rozlewisk Uherki broniąc przejścia przez rzekę. Została ona zbudowana na miejscu o wcześniejszych tradycjach osadniczych. Odkryto bowiem bezpośrednio pod wieżą ziemiankę z VIII wieku. Podobnie datowane są stanowiska Nr 2 „Zasłupie”, Nr III „Niwki”, Nr IV „Niwka”. Druga faza osadnictwa wiąże się z okresem funkcjonowania wieży. Jak sugeruje U. Ruszkowska, osadnictwo w rejonie Bieławina od XIII wieku wiąże się z działalnością Daniela Romanowicza w Chełmie który, jak poświadcza latopis, sprowadził rzemieślników.  (…)   Historycy rosyjscy, a w ślad za nimi i polscy wszystko, co w okolicy Chełma jest dla nich niejasne, tłumaczą Kronika Hipacowską, przypisując Danielowi wybudowanie i tych (Stołpie i Bieławin) wież. Cóż mówi Kronika Hipacowska? „Stała wieża, a na niej wykuty z kamienia orzeł wysokości 12 łokci” (…) „.Stała”, a nie zbudowana została, to wielka różnica”. (…) Przy wieży w Bieławinie teren jest bagnisty. Bagno powstało w czasach późniejszych, to jest wtedy, gdy spławną rzekę Uherkę spiętrzona w dolnym biegu dla pobudowania młynów. Spiętrzona woda zalała ruiny grodu „Holmagardhia”, zbudowanego prawdopodobnie przez Wikingów, którzy korytami rzeki, jedynymi dostępnymi wówczas drogami zapuszczali się z północy na nasze ziemie zakładając tu swe osady i miasta.

Prozogo.plan3.Bielawin
Konstanty Prożogo

www.zamki.pl :

W miejscu późniejszej wieży obronnej już w VI wieku istniała osada dająca początek późniejszemu Chełmowi. Prawdopodobnie w drugiej połowie XIII wieku w obrębie osady książę Jerzy I wzniósł murowaną wieżę na planie zbliżonym do kwadratu o boku 12 metrów. Posiadała ściany o grubości ponad półtora metra, miała prawdopodobnie pięć kondygnacji i zwieńczona była dachem namiotowym. Najniższa kondygnacja pełniła prawdopodobnie funkcje kuchni i spiżarni, podczas badań znaleziono tu dużą ilość ceramiki oraz kości zwierzęcych. Przy zachodniej ścianie znajdował się niewielki loszek, jego przeznaczenie nie jest do końca pewne – mógł być skarbczykiem lub magazynem wody na wypadek konieczności obrony wieży przed szturmem. Ta najniższa kondygnacja, o wysokości 3 metrów, nie posiadała okien. Kondygnacje druga i trzecia – o wysokości niewiele ponad 3 metrów – posiadały wąskie okna przystosowane do obrony.
Kondygnacja czwarta miała charakter reprezentacyjny, jako jedyna posiadała sklepienie krzyżowo-żebrowe. Na jej wysokości na zewnątrz biegł ganek, na tą kondygnację prowadziło też jedyne wejście do wieży, prowadzące po niewielkich schodach bądź drabinie od zachodniej strony. Okna na czwartej kondygnacji były duże i bogato zdobione, a sklepienie wykończono zielonym kamieniem. Piąta kondygnacja miała przeznaczenie wyłącznie obronne. Kiedy nadchodziła konieczność obrony niszczono schody i drabiny, a ganek spełniał funkcje hurdycji.Wieży towarzyszyły zapewne pomocnicze gospodarcze zabudowania drewniane, natomiast nie natrafiono podczas badań na dodatkowe elementy obronne w postaci fos czy wałów.
Nie ma przekazów, które pomogłyby w ustaleniu kiedy wieża została opuszczona, badania wykazują, że stało się to już w XIV wieku. Do drugiej wojny światowej istniała jeszcze zachowana prawie w pełnej wysokości północna ściana oraz fragmenty wschodniej i zachodniej. Ruiny zostały jednak zniszczone podczas działań wojennych. W latach dziewięćdziesiątych XX wieku przeprowadzono prace zabezpieczające, podczas których ze znalezionego gruzu wzniesiono nadbudowano pozostałe resztki ścian do wysokości 2 metrów.

 

Prozogo.plan2.vielawin
Konstanty Prożogo

bielawin1.jpg

4 thoughts on “10 minut od Chełma – Bieławin”

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *