0

10 minut od Chełma – Dorohusk

Spread the love
  •   
  •   
  •   
  •   
  •   
  •   
  •   
  •   
  •   
  •   
  •   Yum
  •   
  •   
  •  
  •  

Konstanty Prożogo:

Durohusk leży w obrębie subregionu Obniżenia Dubienki, na wyniosłej krawędzi doliny Bugu, u ujścia rzeki Udal. Początki osadnictwa w rejonie tej miejscowości sięgają neolitu, a pierwsze wzmianki o wsi Doruhusk pochodzą z XIII wieku. Wiadomym jest, że w roku 1246 legat papieski ukoronował w grodzie Drohiczyn Chełmski, jak niegdyś zwał się Dorohusk, Daniela Romanowicza na króla halickiego. W XV wieku miejsowość należała do Wołczków Rekutowiczów herbu Działosz, rodu pochodzącego z wielkopolskiego Kłodna. W wieku XVI dobra znalazły się w rękach Spinków, a następnie Orzechowskich herbu Rogala. Okolo 1680 roku Dorohusk przechodzi w ręce Gołuchowskich, a z początkiem XVIII wieku posiadaczami tych dóbr stają się Suchodolscy. Michał Suchodolski, podczaszy krasnostawski, kasztelan lubelski, uzyskał od króla Augusta III w 1750 roku dla Dorohuska przywilej lokacyjny, jednakże wkrótce osiedle utraciło prawa miejskie. W 1801 roku Dorohusk przeszedł w posiadanie Okieńskich, z rąk których po stu latach w 1908 roku trafił we władanie Adama Górnickiego, później Mieczysława Kobylińskiego, a po nim Edwarda Chrzanowskiego. W 1918 roku majątek kupiła księżna Maria Drucka Lubecka. W 1944 roku posiadłość dorohuska została w ramach reformy rolnej rozparcelowana.

100_3084.JPG

Zespół pałacowo-parkowy usytuowany jest w południowo-wschodniej części osady, na wyniesionym ponad łąkami nadbużańskimi (od północy) i pozostałościami dawnych stawów (od zachodu) płaskim majdanie, gdzi pierwotnie znajdował się XVI-wieczny obronny dwór Orzechowskich (zwany zamkiem). Majdan ten mający kształt dużego czworoboku o wymiarach ok. 150 na 150 m, z wyrównanymi skarpami i śladami trzech bastionów ziemnych, stanowi pozostałość dawnego fortalitium zespolonego z rezydencją obronną posiadaczy dóbr.

W pierwszej połowie XVIII wieku kolejny dziedzic Dorohuska Michał Maurycy Suchodolski, na fundamentach dawnego założenia obronnego wzniósł reprezentacyjną rezydencję barokową o charakterze pałacowym i założył przy niej park.

Pałac usytuowany jest w centrum dawnego majdanu przy jego północnym skraju z widokiem na rozległą dolinę Bugu. Obiekt utrzymany w stylu późnego baroku, zwrócony frontem na południe, murowany, parterowy, z jednopiętrową częścią środkową. Pierwotnie rozplanowany był na rzucie wydłużonego prostokąta wydatnym ryzalitem środkowym, w części tylnej trójbocznym i z dwoma małymi, jednoosiowymi ryzalitami bocznymi. Po pożarze w 1920 roku część wschodnia oraz dwie boczne oficyny zostały rozebrane do fundamentów. Do obecnych czasów dotrwał pałac w swej części środkowej i zachodniej, z widocznym zarysem fundamentów skrzydła wschodniego.

100_3085100_3083100_3074100_3071100_3069

Wnętrze dwuktraktowe przekształcone. Na osi w parterze obszerna sień od frontu i ośmioboczny salon od tyłu, nad którym na piętrze znajduje się prostokątna sala z trójbocznym zamknięciem. W salonie w dwu narożnikach wnęki piecowe, pod sufitem gzyms profilowany. Pozostałe pomieszczenia także są przykryte sufitami, poza skrajną częścią zachodnią, w której od frontu salon posiada sklepienie kolebkowo-krzyżowe. Być może ta część pałacu stanowi pozostałość dawnego XVI-wiecznego dworu Orzechowskich.

100_3087100_3086100_3072

Zewnątrz elewacje posiadają podziały pilastrowo-lizenowe i profilowany gzyms wieńczący. Otwory okienne prostokątne w profilowanych obramieniach, tylko w części środkowej w ryzalicie tylnym na parterze okna zamknięte są półkoliście. Ryzalit środkowy zwieńzony trójkątnym szczytem ogzymsowionym, skrajny natomiast ryzalit ma szczyty półkoliste z okulasami także ogzymsowione. Dach łamany polski pod gontem z nowszymi facjatami. Nad częścią środkową i skrajną dachy dwuspadowe, poprzeczne.

W czasie okupacji mieścił się w pałacu niemiecki szpital wojskowy, a po wyzwoleniu szkoła. Obecnie obiekt jest opuszczony i zaniedbany, jednakże w najbliższym czasie ma być przeprowadzona gruntowna jego restauracja połączona z odbudową skrzydła wschodniego i adaptacją obiektu do potrzeb kulturalnych miejscowego społeczeństwa.

Pozostałości parku pochodzą z epoki budowy pałacu tj. z połowy XVIII wieku. Osią dawnego założenia parkowego była aleja dojazdowa długości około 300 m łącząca pałac z kaplicą dworską, na miejscu której stoi dziś kościół. Oś ta jest dziś z resztką drzewostanu zachowana, na odcinku około 60 m. Od strony zachodniej na naturalnym cieku wykopany został wydłużony staw, do dziś istniejący, częściowo zarośnięty. Od północnego zachodu znajdował się drugi staw o niereguarnej linii brzegowej. W 1800 roku Suchodolscy znacznie rozszerzyli założenie parkowe, którego powierzchnia zajmowała wówczas około 6 ha. Wtedy to w pobliżu osi głównej, na niedużym wzniesieniu, być noże dawnym kurhanie, pobudowane zostały dwa kamienne nagrobki. Jeden w kształcie klasycystycznego obelisku ustawionego na postumencie – Barbary z Mężyńskich Suchodolskiej z 1806 roku, drugi częściowo zdewastowany jest zbiorowym grobem rodzinnym Suchodolskich. Obok na wysokim cokole umieszczona kamienna rzeźba barokowa z XVIII wieku przedstawiająca św. Barbarę. Pierwotnie ta rzeźba przed przekształceniem jej oraz jeszcze jedna przedstawiały postacie mitologiczne i stanowiły dekorację parku. W pobliżu tego grobowca zachowała się kępa starodrzewiu, pozostałość pierwotnego założenia parkowego. W latach 1928-30 park został prawie doszczętnie wycięty. Na stoku południowo-zachodniego bastionu porasta dziś jeszcze piękny drzewostan, pozostałość dawnego parku.

W 1967 roku przeprowadzono renowację parku nasadzając topole, białe akacje, a także żywopłot z karagandy syberyjskiej. Wówczas też na stoku bastionu południowego wmurowano betonową tablicę z wkładką kamienną, na której napis informuje o dacie renowacji parku i nadaniu mu nazwy: Park Przyjaźni.

W bezpośrednim pobliżu zabytkowego założenia usytuowany jest kościół rzymsko-katolicki z 1905-1909 roku, neogotycki halowy, trzynawowy, z wieżą nad kwadratową kruchtą. Posiada interesujące sklepienie gwiaździste. Elewacja z filarami przyściennymi i lizenami. Wyposażenie wnętrza jednolite, neogotyckie. W ołtarzu bocznym obraz NMP z XVI wieku.

100_3076100_3077

100_3082
Mikołajek nadbużański

Grodzisko Dorohusk

Andrzej Wawryniuk, Leksykon miejscowości powiatu chełmskiego:

Najdawniejsze dzieje Dorohuska związane są z obszarem położonym na wsch. od wsi – tzw. „Starzyzną”. Potwierdzają to dane historyczne, archeologiczne i etnograficzne. Już w 1698 r. teren ten nazwany jest „Starzyzna” (od Starzyny) albo obszarem „Starym”. W następnym okresie utrwaliła się nazwa „Starzyzna” i używana jest do chwili obecnej. Potwierdzeniem lokalizacji miejscowości na „Starzyźnie” są znaleziska archeologiczne. Ślady osadnictwa na tym terenie datowane są od epoki kamienia przez następne okresy. Istnienie osady odnotowano we wczesnym średniowieczu w VII – X w. i od X w. do wzmianki w źródłach historycznych. (…) Zapewne w XIII w. istniało także grodzisko w Dorohusku, możliwe, że jego kontynuacją był „zamek” o istnieniu którego wspomina inwentarz z 1698 r. (…) Prawdopodobnie miejscem lokalizacji „zamku” (także zapewne wcześniejszego grodziska) jest tzw. „Kozia Góra” położona ok. 2,5 km na wsch. od Dorohuska i 50-60 m od koryta rzeki. Według legendy „Kozia Góra” jest połączona podziemnym korytarzem z pałacem. (…) Na tym miejscu należałoby także prawdopodobnie lokalizować cerkiew. Jej istnienie w Dorohusku potwierdza rejestr poborowych z 1564 r. (…) Na mapie G. J. Von Metzburga z 1793 r. miejsce to było na dużej wyspie otoczonej odnogami Bugu. We wsi na „Starzyźnie” były także dwa młyny wymienione w 1443 r. i, jeziora”„koło rzeki zwanej Bugiem”. Według danych z 1505 r. wieś jeszcze prawdopodobnie na „Starzyźnie”. Ówczesny właściciel Dorohuska Jakub Kasper z Orzechowa uzyskał wtedy od króla zgodę na pobieranie podatku mostowego na rzece Bug (…) przepływającej przez jego wieś. Wymieniony most prowadził zapewne na Bereściany. (…) Na mapie A. Mayera von Heldensfelda (1801-1804) widoczny jest już obecny układ dróg. Widoczna jest tam droga od kościoła na wsch do Bugu, droga przez „Starą Wieś” i równoległa do niej przez „Nową Wieś” (ale bez zabudowy) oraz poprzeczna do tych dwu dróg na pn. (na pd. od obecnego cmentarza) – przy której także nie było zabudowy.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *