1

10 minut od Chełma – grodzisko Czułczyce

Spread the love
  •   
  •   
  •   
  •   
  •   
  •   
  •   
  •   
  •   
  •   
  •   Yum
  •   
  •   
  •  
  •  

Grodzisko Czułczyce „Zamczysko”

Andrzej Wawryniuk, Leksykon miejscowości powiatu chełmskiego:

Leży na obszarze Obniżenia Dubienki przy granicy z Pagórami Chełmskimi. Leży między Zarzeczem a Przysiółkiem, na południowy – wschód od zabudowań wsi Czułczyce. Grodzisko usytuowane jest na podmokłych łąkach, ok. 250 m na zachód od koryta rzeki Uherki. Obiekt ma kształt nieregularnego czworoboku z zaokrąglonymi narożami. Nasyp ma kształt stożka ściętego o powierzchni użytkowej ok. 300 m2. Otoczony jest fosą o szerokości 7-8 m, zagłębioną 3-3,5m poniżej płaszczyzny kopca (…). W wyniku badań stwierdzono, iż grodzisko zostało zbudowane na płaskim terenie, kępie wśród bagien. (…) Duża ilość materiału ceramicznego odkryta w czasie badań pozwala na ściślejszą chronologię interesującego nas obiektu. Odkryto mianowicie bardzo ciekawe kafle garnkowe, przy czym jeden z nich, okaz prawie kompletny o rzadko spotykanym otworze w kształcie czterolistnej koniczynki z dziobkiem. Odkryto także drugi, bardzo podobny kafel, bardziej tylko zniszczony. Oba zabytki na podstawie analogii należy datować na XIV w. W pozostałych wykopach odkryto duże ilości fragmentów ceramiki – naczyń oraz kafli płytowych i garnków pochodzących z XIV i XV wieku tzw. Gródki stożkowe, do których „Zamczysko” jest najbardziej zbliżone morfologicznie są stosunkowo dobrze rozpoznane, stanowiły one etap przejściowy od wielkich założeń obronnych do umocnień typu zamek. (…) Liczne ślady bogatego osadnictwa na „Zamczysku” prócz ułamków naczyń duża ilość fragmentów cegły wskazują na istnienie tutaj jakichś budowli mieszkalnych.

www.zabytek.pl :

Grodzisko jest pozostałością średniowiecznego gródka rycerskiego, z którym łączony jest do dziś widoczny kopiec. Jest jednym z nielicznych tego typu obiektów zachowanych na Lubelszczyźnie i stanowi cenne źródło do poznania rezydencji obronnych typu gródki stożkowate.

 

Usytuowanie i opis

Grodzisko o nazwie lokalnej „Zamczysko” położone jest na południowy wschód od zwartej zabudowy wsi, około 250 m na zachód w linii prostej od koryta rzeki Uherki, na podmokłych łąkach, które niegdyś stanowiły rozległe bagna.

Grodzisko zachowało się do dziś w formie nasypu ziemnego w kształcie nieregularnego czworoboku z zaokrąglonymi narożami i powierzchni około 300 m2, który otacza fosa o szerokości 7 m i głębokości około 3,50 m w stosunku do płaszczyzny kopca. W granicach zewnętrznej krawędzi fosy obiekt posiada wymiary 30 x 35 m. Teren wnętrza nasypu jest prawie płaski, tylko w południowej, wschodniej i centralnej części kopca znajdują się trzy niewielkie nieckowate wgłębienia. Obecnie stanowisko jest nieużytkiem, który porastają obficie drzewa oraz krzewy tarniny. Obiekt został częściowo zniszczony od strony północno-zachodniej w wyniku podorywania.

Historia

Na podstawie wyników badań można stwierdzić, że w okresie od XIV do XV wieku funkcjonował w Czułczycach gródek rycerski ze śladami bliżej nieokreślonej zabudowy, przypuszczalnie drewnianej, w XVI wieku już opuszczony, co mogło mieć związek z przejściem dóbr Czułczyce z własności prywatnej w ręce królewskie.

Pierwsza wzmianka źródłowa o miejscowości pochodzi z 1425/4/ roku, kiedy wzmiankowany był Śmietanka, łowczy(?) z Czułczyc. Chodzi tu zapewne o Czułczyce samborskie, bowiem związki Piotra Śmietanki z Czułczycami chełmskimi są dostrzegalne dopiero w latach pięćdziesiątych XV wieku. Z całą pewnością z osadą związany był Małyszka, któremu w 1441 r. król Władysław III nadał Czułczyce, a w rok później lokował je na prawie niemieckim. W 1447 roku jako właścicielka dóbr została odnotowana Anna, wdowa po Małyszce, która sprzedała w tym czasie wieś Maciejowi Smokowi z Sielca herbu Ślepowron, chorążemu chełmskiemu. W 1543 roku Czułczyce stały się wsią królewską, bowiem Hieronim Smok zapisał ją królewiczowi Zygmuntowi Augustowi.

Według informacji z 1543 roku znajdował się w miejscowości dwór stojący w środku fortyfikacji – „fortalitium eandem villae intromissio”. W 1846 r. w księdze notarialnej chełmskiej wymienione jest w Czułczycach Zamczysko.

Stanowisko odkrył i wykonał wstępne rozpoznanie na przełomie lat 40-tych i 50-tych XX wieku Stanisław Skibiński. Jego ustalenia sprawiły, że w starszej literaturze obiekt był interpretowany przeważnie jako grodzisko wczesnośredniowieczne.

Stan i wyniki badań

Badania weryfikacyjno – sondażowe przeprowadził w 1979 roku Jerzy Cichomski przy udziale Andrzeja Hunicza. Badania sondażowe objęły powierzchnię 37,50 m2 w centralnej i północnej części kopca oraz na dnie fosy. Wykonano ponadto 12 odwiertów w przybliżeniu na osi północ-południe. Badania powierzchniowe w ramach Archeologicznego Zdjęcia Polski przeprowadził w 2000 roku Andrzej Bronicki.

W trakcie badań wykopaliskowych zarejestrowano układ warstw świadczący o usypaniu kopca na niemal płaskim terenie, przy czym materiałem do budowy nasypu była ziemia leżąca bezpośrednio w jego rejonie, po wybraniu której utworzyło się zagłębienie na fosę. Nie odkryto żadnych śladów obiektów mieszkalnych „in situ”, ale potwierdzeniem istnienia w badanym miejscu jakichś budowli mieszkalnych była warstwa węgli drzewnych zarejestrowana w wykopie wytyczonym w południowej części stanowiska oraz bogaty materiał ruchomy. Zebrane zostały liczne fragmenty naczyń glinianych, kafle garnkowe, w tym dwa kafle z otworem w kształcie czterolistnej koniczynki z dziobkiem oraz kafle płytkowe z ornamentyką geometryczną (rozety, maswerki) oraz pojedynczy kafel płytkowy z herbem „Pilawa”, także przedmiot metalowy (cynowa łyżeczka), datowane na XIV-XV wiek.

1 thought on “10 minut od Chełma – grodzisko Czułczyce”

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *