0

10 minut od Chełma – grodzisko Tarnów

Spread the love
  •   
  •   
  •   
  •   
  •   
  •   
  •   
  •   
  •   
  •   
  •   Yum
  •   
  •   
  •  
  •  

Grodzisko Tarnów, „Wały”

Andrzej Wawryniuk, Leksykon miejscowości powiatu chełmskiego:

Usytuowane jest w centrum kompleksu bagien o nazwie „Staw Tarnowski”. Grodzisko znajduje się na niewielkim pagórku, posiada kształt owalny. Umocnienia obronne stanowią trzy wały ziemne i fosy. (…) Powierzchnia majdanu 0,4 ha, całość założenia obronnego – 1,5 ha. Nie badane wykopaliskowo ze względu na trudno dostępny teren. (…) Według J. Gurby materiały powierzchniowe pozwalają na datowanie grodziska na IX w. U. Ruszkowska na podstawie morfologii stanowiska datuje obiekt na Vl-X w.

Ewa Prusicka-Kołcon. www.zabytek.pl :

Grodzisko jest wyjątkowym przykładem grodu usytuowanego na „wyspie“ wśród rozległych bagien i torfowisk, cennym przykładem architektury wczesnośredniowiecznej typu refugialnego (schronieniowego) . Składa się z majdanu, który otoczały dwa dookolne wały, dodatkowych dwóch odcinkowych wałów-nasypów zaporowych i rowów-fos. Stanowi unikatowy element w krajobrazie Poleskiego Parku Narodowego.

Usytuowanie i opis

Grodzisko leży w północnej części miejscowości Tarnów, ok. 700 m w linii prostej na północny zachód od zabudowań wsi Aleksandrówka. Znajduje się w obrębie kompleksu bagien o nazwie „Bagno Staw „, na terenie Poleskiego Parku Narodowego. Nazwa lokalna obiektu to „Wały”. Grodzisko o powierzchni ok. 1 ha, położone jest na niewielkiej „wysepca” (tzw. grądzie) usytuowanej w północnej części torfowiska „Bagno Staw”, które należy do tzw. torfowisk niskich, gdzie występujące torfy mają miąższość od 0,2 do 3 m. Torfowisko jest odwadniane przez wody rzeki Włodawki, której początek znajduje się przypuszczalnie w tym rejonie. Obiekt składa się z dwóch pierścieniowatych nasypów i fos (ze względu na niewielkie ich głębokości bardziej adekwatne jest określenie rowy) które zamykały przestrzeń majdanu o powierzchni ok. 0,4 ha. Wały były usytuowane względem siebie w odległości 2-3 m i przedzielone rowem. Majdan ma dość wyrównaną powierzchnię, z niewielkim spadkiem w kierunku południowym, gdzie znajduje się niewielkie obniżenie. Od strony północnej grodzisko zabezpieczały dwa kolejne, odcinkowe nasypy wraz z otaczającymi je rowami. Najmniej czytelne są wały od strony zachodniej, które uległy rozmyciu i gwałtownej ekspansji roślinności bagiennej (turzyce). W części północno-zachodniej widoczne jest obniżenie w przebiegu wału zewnętrznego identyfikowane z wejściem na teren grodziska.

Historia

Gród na terenie dzisiejszej wsi Tarnów funkcjonował we wczesnym średniowieczu (VIII – XI w.). Pełnił funkcję okresowego schronienia, na które składały się przede wszystkim naturalne walory miejsca (bagno) a tylko w niewielkim stopniu intencjonalnie wzniesione umocnienia w postaci nasypów ziemnych i rowów. Grodzisko jest całkowicie anonimowe w przekazach pisanych. Odkryte zostało w 1961 i wprowadzone do literatury w 1964 roku przez Stanisława Skibińskiego.

Stan i wyniki badań

Prace archeologiczne na grodzisku zostały przeprowadzone pod kierunkiem Tomasza Dzieńkowskiego w 2006 r. Założono 9 wykopów badawczych przecinających na osi N-S majdan grodziska, wały oraz fosy. Plan sytuacyjno-wysokościowy stanowiska wykonał Adam Medak w 2006 r. Badania powierzchniowe AZP na stanowisku przeprowadziła Halina Wróbel w 1986 r. W wyniku badań rozpoznano struktury czterech wałów i rowów. Wały-nasypy charakteryzowały się jednolitą, ziemną strukturą i zbliżonymi rozmiarami. Szerokość ich podstawy wynosiła od 4 do 6 m, natomiast zachowana wysokość wynosiła od 0,4 do 0,8 m. Pierwotna wysokość nasypów, których nie wzmacniano elementami drewnianymi, mogła szacunkowo wynosić do 1 – 2 m. Na niewielką wysokość wałów wskazują również stosunkowo małych rozmiarów rowy, z kopania których pozyskiwano ziemię do usypania nasypów. Na kulminacji wałów także nie zarejestrowano naziemnych zabezpieczeń w postaci palisady czy płotu. Taki wynik badań wskazuje, że zarówno wały-nasypy jak i rowy wykonane zostały przede wszystkim w celu odgrodzenia terenu i następnie jego ochrony przed zalewaniem wodą, natomiast bezpieczeństwo militarne pełniło tu raczej drugorzędną rolę. Na majdanie grodziska wystąpiła warstwa humusowa o miąższości zaledwie 0,2-0,3 m, która zawierała duże ilości zabytków ruchomych, a także odkryto dwie jamy o charakterze gospodarczym oraz bruk kamienny. Zarejestrowane jamy oraz materiały zabytkowe były skoncentrowane głównie w strefie przywałowej o szerokości 2-3 m, natomiast centrum majdanu grodziska pozostało puste. Rejonem gdzie poza zasadniczą częścią grodziska wystąpiły ślady osadnictwa był teren przy dwu północnych wałach. Stwierdzono tam sporą ilość zabytków ruchomych i intencjonalne zagłębienie przy wale. Brak śladów trwałej zabudowy oraz występowanie zabytków w warstwie humusowej wskazuje, że gród zamieszkiwany był okresowo, krótkotrwale, ale wielokrotnie. Podczas badań zebrano 547 zabytków ruchomych, wśród których dominują ułamki naczyń glinianych z wczesnego średniowiecza. Znaleziono ponadto kilka fragmentów naczyń pradziejowych ( w tym kultury łużyckiej) oraz kilkanaście fragmentów naczyń z XV-XVI wieku. Wystąpiły także odłupki krzemienne, kamienie, polepa, kości zwierzęce oraz haczykowata ostroga żelazna datowana na okres pomiędzy VIII a poł. X w.

Grodzisko jest dostępne dla zwiedzających wyłącznie po uprzednim uzgodnieniu z dyrekcją Poleskiego Parku Narodowego. Ze względu na bardzo bagniste otoczenie stanowiska, istnieje ryzyko niebezpieczeństwa.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *