5

Daniel I Romanowicz

Spread the love
  •   
  •   
  •   
  •   
  •   
  •   
  •   
  •   
  •   
  •   
  •   Yum
  •   
  •   
  •  
  •  

Był postacią wyjątkową i wybitną. Historycy porównują go do Salomona. Ten król dbał o pokój, budował miasta i świątynie, a stolica jego królestwa stanowiła centrum kultury europejskiej.

Daniel I Romanowicz Halicki (Rurykowicz) urodził się w 1201 roku. Syn Romana II Mścisławowicza a jednocześnie prawnuk Bolesława III Krzywoustego  .

Był królem Rusi od 1253 r. aż do swojej śmierci. Zjednoczył ziemie halicko-wołyńskie, a królestwem rządził ze stolicy – Chełma.

 

Prawnuk Piasta

To postać wyjątkowo złożona, również ze względu na jego koligacje rodzinne. – Był spowinowacony z dworem Piastów i węgierskich Arpadów. Wychowywał się na dworze węgierskim. Natomiast Leszek Biały zajmował się nim, gdy jego ojciec zginął w bitwie pod Zawichostem. Stąd inaczej należy umiejscowić losy jego dynastii niż pozostałych władców księstw ruskich po upadku Rusi Kijowskiej – mówi prof. Andrzej Buko z Instytutu Archeologii i Etnologii PAN, kierownik projektu badawczego w Chełmie. Według niego Daniel początkowo uniezależnił się, wygrywając bitwę pod Jarosławiem i pokonując wojska polskie i węgierskie. – Uznał, że ziemie te są częścią jego ojcowizny. Zbudował w Chełmie swoją stolicę. Wszystko jest opisane w kronice halicko-wołyńskiej. Osiadł tu ok. 1230 r. i rozpoczął budowę potężnego kompleksu na Górze Katedralnej – precyzuje prof. A. Buko. Wychowanie na dworze króla Beli IV, potężnego władcy, pozwoliło mu na zapoznanie się z wieloma zdobyczami cywilizacji. Stąd, zdaniem archeologów, w Chełmie nastąpiły zmiany budowlane całkiem różne od tych, jakie miały miejsce na Rusi Kijowskiej czy Halicko-Włodzimierskiej.

Korona od papieża

Daniel I Romanowicz Halicki został królem Rusi w 1253 roku. Może nie byłoby w tym nic dziwnego, gdyby nie fakt, że jego koronacji w Drohiczynie dokonał Opizon, legat papieża Innocentego IV. Zdaniem prof. Andrzeja Gila, książę Daniel został koronowany w ostatniej dekadzie grudnia 1253 roku. – Na Rusi Kijowskiej znano pojęcia korony i koronacji, ale jedynie w odniesieniu do sfery religijnej. Po raz pierwszy w ruskiej przestrzeni politycznej użyto ich podczas koronacji księcia Daniela – wyjaśnia prof. Gil. Natomiast zdaniem prof. Buko, książę wahał się, czy przyjąć tę koronę. – W sytuacjach trudnych radził się swojej matki, która sugerowała mu przyjęcie korony od papieża. Matka księcia przebywała prawdopodobnie w Stołpiu, gdzie znajduje się obiekt wieżowy z kaplicą na ostatnim piętrze. Zrekonstruowaliśmy go jako minimonastyr w typie greckim. Zbudowany został dla niej prawdopodobnie po śmierci męża. Według przypuszczeń mediewistów była Greczynką – precyzuje prof. Buko. Według Stanisława Gołuba, archeologa i kierownika badań w Chełmie, koronacja księcia Daniela była wyjątkowa. – Książę ruski, prawosławny, przyjął koronę od papieża. To wzbudziło silne sprzeciwy bojarów, duchowieństwa prawosławnego i otoczenia władcy. Bezwzględnie był to król koronowany ze stolicą w Chełmie. Tu zbudował sobór katedralny, w którym w przyszłości miał być pochowany. Król Daniel chciał stworzyć silną koalicję chrześcijańską przeciw Mongołom, ale to się nie udało – tłumaczy S. Gołub.

Rezydencja i cerkwie

Królestwo Daniela I Romanowicza Halickiego miało potężny zasięg terytorialny. Przez pewien czas był nawet księciem kijowskim. – Chełm jego czasów według kroniki był miejscem osiedleń najlepszych majstrów z całej Europy. Król zbudował tu swoją rezydencję. A wszystkie rezydencje władców wschodnich charakteryzowały się tym, że oprócz budowli obronnych i rezydencjalnych miały kilka cerkwi. My wiemy, że tych ostatnich było cztery lub pięć. Najważniejsza, katedralna, pod wezwaniem Bogurodzicy, o konstrukcji ceglanej z prostokątną absydą, nawiązywała do zachodniej tradycji romańskiej. Na górze, gdzie prowadzimy obecnie prace badawcze, zbudował najpiękniejszą cerkiew pw. św. Jana Chryzostoma, niezwykle bogatą. Z opisu wygląda, że miała cztery wejścia, portale i witraże – przypominała kościół rzymski. Wiemy z kroniki, że na Wysokiej Górce znajduje się jeszcze cerkiew Świętej Trójcy oraz Świętych Kosmy i Damiana – wyjaśnia Stanisław Gołub. Rzeczywiście, odkrycia archeologiczne w najwyższej partii wzgórza odsłoniły zespół rezydencjalny, złożony z wieży lub dwóch, studni zamkowej głębokiej na 60 m i umocnień różnego typu. Po stronie północnej, gdzie obecnie trwają prace, istniała zdobiona budowla z pięknymi detalami architektonicznymi, która spłonęła. – Mamy wobec tego obiektu znaki zapytania. Jeśli była to świątynia, to dlaczego nie ma absydy, a jeśli była to budowla rezydencjonalna – to musiałaby to być kolejna wieża, ale w takim razie skąd wzięłyby się tam maleńka ikona, inne dewocjonalia i szkła witrażowe? – zastanawia się prof. Buko. Całość była otoczona potężną suchą fosą, o szerokości kilkunastu metrów. – Był tu również nowoczesny system obronny, na tyle mocny, że Chełm nigdy nie został zdobyty przez wojska mongolskie. Odkrycia i prace archeologów odsłoniły jedyną tego typu rezydencję w skali całej Europy. Nigdzie indziej nie występuje takie połączenie, aby wschodni król budował według wzorców zachodnich. Używał zielonego kamienia, bardzo dekoracyjnego – glaukonitytu, którego złoża znajdowały się w Chełmie i Stawie. Jest to trzeciorzędowa skała, ale zazwyczaj występuje w formie sypkiej. Tu wykształciła się w formę skalną – precyzuje.

Centrum Europy

– Chełm był krótkotrwałą stolicą królestwa, siedzibą światłego króla, który szukał porozumienia z Zachodem. Król Daniel, rozbudowując obiekt rezydencjalny oraz stolicę, sprowadzał rzemieślników z różnych stron świata. Stworzył w Chełmie idealne miejsce, w którym obok siebie żyli i pracowali ludzie różnych religii i obrządków, różnych kultur i języków. – Przez swoją umiejętną politykę dał mieszkańcom swego królestwa spokój na pograniczu, który trwał kilkadziesiąt lat, co w dobie najazdów było rzeczą niesłychanie rzadką – precyzuje S. Gołub. Natomiast prof. Buko nie ma wątpliwości, że Chełm w czasach Daniela Romanowicza był centrum kultury europejskiej. – Stosowano tu niezwykle zaawansowane technologie do wyrobu ceramiki szkliwionej czy płytek posadzkowych. Był to fenomen na skalę Europy – wyjaśnia. W mieście funkcjonowały warsztaty hutnicze, odlewnicze i złotnicze. Powstał cały przemysł zdobieniowy. Król – zdaniem ekspertów – był tolerancyjny, ale miał też mądrych i światłych doradców. Nie szukał wojny, lecz pokoju, i to na każdej płaszczyźnie. – Warto podkreślić, że technologie i wszystkie osiągnięcia doby króla Daniela właściwie upadły wraz ze śmiercią władcy – precyzuje Buko.

Pogrzeb króla

– Król Daniel funkcjonował w obrządku prawosławnym, ale obiecał papieżowi, że będzie wprowadzał zasady Kościoła rzymskiego na tych terenach, które stanowiły pogranicze kultur. Prawdopodobnie zaczął realizować ten projekt. Jednak na przeszkodzie stanęły liczne okoliczności, zwłaszcza najazdy Tatarów. Król poczuł się opuszczony i osamotniony. Nie uzyskał pomocy ani ze strony Arpadów, ani ze strony Piastów, ani ze strony papieża. Został zhołdowany przez Tatarów i nie był już do końca samodzielny – tłumaczy prof. Buko. Król Daniel zmarł w 1264 r. w Chełmie. – Wiemy, że pochowano go w ówczesnej katedrze Bogarodzicy, na miejscu której wznosi się dzisiejsza bazylika Narodzenia NMP. Kronika potwierdza, że oprócz Daniela Romanowicza pochowani tam zostali jego dwaj synowie: Szwarno i Roman oraz wnuk Jurewicz – precyzuje Stanisław Gołub. Czas pokaże, czy wystarczy pieniędzy, aby Chełm mógł szczycić się przed turystami z kraju i zagranicy unikatowymi odkryciami z epoki średniowiecza.

Potomek Ruryka

Rurykowicze – dynastia pochodzenia normańskiego rządząca Rusią od końca IX wieku do 1598 roku. Za założyciela dynastii uchodzi legendarny Ruryk, wódz Waregów, który miał przybyć w 862 roku na Ruś, zdobyć Wielki Nowogród, Białe Jezioro, Izborsk i założyć tam własne pań­stwo. Jego wodzowie mieli opanować szlak łączący Nowogród z Kijowem i następnie Dnieprem spłynąć na Morze Czarne, czym zapoczątkowali funkcjono­wanie szlaku „od Waregów do Greków”. Legenda o Ruryku pojawiła się w XII wieku w Powieści dorocznej, najstarszej zachowanej kronice ruskiej. Zgodnie z nią Ruryk zmarł w 879 roku, powierzając opiekę nad synem Igorem krewnemu, księciu Olegowi (zmarł w 912 roku). W 882 roku Oleg opanował Smoleńsk, Lubecz i Kijów. Za jego panowania Kijów – ośrodek plemienia Po­lan – stał się centrum powstającego państwa, Rusi Kijowskiej. Zjednoczenie objęło początkowo ziemie bliskie szlakowi łączącemu Kijów z Nowogrodem, a następnie całą Słowiańszczyznę wschodnią. Za historycznego protoplastę Rurykowiczów uważa się Igora (zmarł w 945 roku), władcę Rusi Kijowskiej, której jedność utrzymali jego syn Światosław (zmarł w 980 roku) i wielki książę Wło­dzimierz „Wielki” (zmarł w 1015 roku). Włodzimierza miał 15 dzieci, a w tym Izasława (wywodziła się od niego boczna linia książąt połockich, panujących do począt­ku XIII wieku) i Jarosława „Mądrego” (panował w latach 1016-1054, który był ostatnim władcą całej Rusi Kijowskiej). Po jego śmier­ci państwo weszło w okres rozbicia dzielnicowego, trwający do XV wieku, kiedy na Rusi podzielonej między Litwę, Polskę i Moskwę zasadniczo zlikwidowano księstwa dzielnicowe. Liczne potomstwo Jarosława „Mądrego” zapoczątkowało szereg linii książęcych na Rusi. System tzw. udziałów (dzielnic) sprawił, że panowały one nad coraz bardziej rozdrobnionymi księstwami. W XIV-XV wieku na skutek polityki centralizacyjnej wielkich książąt litewskich na Rusi zachodniej i książąt moskiewskich na Rusi północno-wschodniej książęta ci w większości zeszli do roli wielkich właścicieli ziemskich, zwykle zachowując honorowy tytuł książęcy (rus. kniaź). Do­kładne odtworzenie genealogii rodzin kniaziowskich, z powodu bałamutnych informacji źródłowych, nie zawsze jest możliwe. W XII-XIII wieku czołową rolę odgrywali książęta z linii halicko-wołyńskiej Rurykowiczów, zapoczątkowanej przez Włodzimierza (zmarł w 1052 roku), syna Jarosława „Mąd­rego”. W połowie XII wieku za panowania ostatniego z tej linii Jarosława „Ośmiomysła” (zmarł w 1187 roku) księstwo to zy­skało duże znaczenie, prowadząc aktywną politykę wobec Polski, Węgier i Bizancjum oraz skutecznie walcząc z Połowcami. Po śmierci Jarosława opanował je w całości książę nowogrodzki Roman Mścisławowicz (zmarł w 1205 roku), który doprowadził państwo do rozkwitu. Interweniował on w Polsce po śmierci Kazimierza „Sprawiedliwego”, uczestniczył po stronie Le­szka „Białego” w zwycięskiej bitwie nad Mozgawą w 1195 roku przeciw Mieszkowi III. W 1197 roku zajął Kijów. Papież Innocenty III proponował mu koronę królew­ską za przejście na katolicyzm, co jednak odrzucił. Zginął pod Zawichostem w 1205 roku w bitwie z wojskami Leszka „Białego”. Synowie Romana, Daniel (zmarł w 1264 roku) i Wasylko, mimo zmiennych kolei walk z Polakami, Węgrami, Litwą i Mongołami, zdołali utrzymać pozycję księstwa w tej części Europy, cho­ciaż przejściowo król węgierski Andrzej II osadził tam syna Kolomana jako króla Halicza i Włodzimierza (panował w latach 1214-1219). Stąd pochodzi tytuł łaciński rex Galiciae Lodomeriaeque – król Galicji i Lodomerii. W 1252 roku Daniel przyjął od papieża Innocentego IV koronę kró­lewską i koronował się jako jedyny w dziejach Rusi w Drohiczynie. Dynastia Romana wygasła w 1325 roku, a władzę objął tam Bolesław, syn Trojdena z linii Pia­stów mazowieckich, jako Jerzy II (panował w latach 1325-1340). Linia czernihowska Rurykowiczów pochodziła od sy­na Jarosława „Mądrego”, Światosława (zmarł w 1076 roku) i jego syna Olega (zmarł w 1115 roku). Książęta czernihowscy bez skutku usiłowali opanować Kijów. Stale borykali się z najazdami koczowników. Z książąt tych pochodził Igor Światosławowicz (zmarł w 1202 roku), bohater eposu: „Słowo o wyprawie Igora”, opisującego jego walki z Połowcami w 1185 roku, oraz Michał Wsiewołodowicz (zmarł w 1246 roku), zamordowany w Ordzie za odmowę oddania czci po­sągowi Czyngis-chana, za co kanonizowano go na świętego Kościoła prawosławnego. Główną linię Rurykowiczów zapoczątkował książę ki­jowski Wsiewołod (zmarł w 1093 roku), syn Jarosława Mądrego. Jego syn Włodzimierz Monomach (zmarł w 1125 roku) zapewnił swoim potomkom księstwo suzdalskie, obejmujące Ruś północno-wschodnią. Od nowego centrum ­Włodzimierza nad Klaźmą – zwano je księstwem włodzimiersko-suzdalskim. Wnuk Monomacha, Jerzy „Długoręki” (Dołgoruki, zmarł w 1157 roku), walczył ze zmiennym szczęściem o Kijów i doprowadził do zniszczenia starej stolicy. W 1147 roku założył Moskwę. Syn Dołgo­rukiego, Wsiewołod „Wielkie Gniazdo” (zmarł w 1212 roku), ojciec ośmiu synów i czterech córek (czemu zawdzięczał przydomek), jest protoplastą większości rodzin kniaziów-bojarów moskiewskich oraz linii głównej wielkich książąt włodzimiersko-suzdalskich, a następ­nie moskiewskich i carów rosyjskich. W początkach XIII wieku był naj potężniejszym księciem Rusi, podporządkował sobie Riazań, a jego zwierzchność uzna­wali książęta Czernihowa, Riazania i Halicza. Od­tąd zaczęła się rysować przewaga na Rusi ośrodka włodzimiersko-suzdalskiego. Kres jego świetności po­łożył najazd mongolski. Najpierw kilkunastu Ruryko­wiczów zginęło nad Kalką w 1223 roku, a następnie wie­lu poległo w walkach z najazdem Batu (panował w latach 1237-1240). Potomkowie Wsiewołoda III utrzymali księstwo wło­dzimiersko-suzdalskie, które zaczęło ulegać rozdrob­nieniu dzielnicowemu. Jedność narzucił jeszcze Alek­sander „Newski” (panował w latach 1236-1263), bohater narodowy Rusi i święty Kościoła prawosławnego. Pokonał on Szwe­dów nad Newą w 1240 roku i Krzyżaków na Jeziorze Czudzkim w 1241 roku. Dla zneutralizowania skutków na­jazdu mongolskiego sprzymierzył się z chanem Złotej Ordy, Sartakiem. W początkach XIV wieku na czoło rozdrobnionej Rusi włodzimiersko-suzdalskiej zaczęły się wybijać dwa księstwa: Twer i Moskwa. Księstwem twerskim rządzili potomkowie Jarosława (zmarł w 1271 roku), brata Aleksandra „Newskiego”. W 1328 roku jego wnuk Aleksander I (zmarł w 1339 roku) przegrał współzawodnictwo o prymat z księciem moskiewskim Iwanem „Kalitą”. Odtąd książęta twerscy poszukiwali oparcia w Wielkim Księstwie Litewskim. Córka Aleksandra, Juliana, była żoną Olgierda i matką Władysława Jagiełły. Ostatecznie Twer uległ przewadze moskiewskiej. Ostatni książę twerski Michał III (panował w latach 1461-1486) musiał uciekać na Litwę, gdzie zmarł w 1505 roku; jego księstwo przejął Iwan III.

źródło: www.gosc.pl – ks. Rafał Pastwa

5 thoughts on “Daniel I Romanowicz”

  1. Andrzej S says:

    A w Chelmie zakpiono z krola I mamy skwer ksiecia Daniela.

    • Henryk La'Koniczny says:

      O jakie rozwiązanie chodzi?

  2. Doceniam Wasze zaangażowanie w wątek, jednak nie zgadzam się niestety z żadną powyższą wypowiedzią.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *