0

Wiktor Ambroziewicz – 50 rocznica śmierci

Spread the love
  •   
  •   
  •   
  •   
  •   
  •   
  •   
  •   
  •   
  •   
  •   Yum
  •   
  •   
  •  
  •  

Wiktor Grzegorz Ambroziewicz – publicysta, działacz społeczny i niepodległościowy, pedagog, dyrektor Gimnazjum im. Stefana Czarnieckiego w Chełmie, wieloletni kustosz Muzeum. Urodził się 21 IV 1882 roku w rodzinie urzędnika kolejowego w Warszawie. Ukończył gimnazjum w Siedlcach. Należał do Organizacji Młodzieży Narodowej Szkół Średnich, będącej pierwszą w zaborze rosyjskim i austriackim, podstawową, szeroką, nielegalną uczniowską organizacją zewnętrzną. Kolportował nielegalną literaturę do ośrodków wiejskich. W 1901 roku rozpoczął studia prawnicze na Uniwersytecie Warszawskim. Poglądy i postawę Wiktora Ambroziewicza ukształtował Związek Młodzieży Polskiej „ZET”. Jako student brał czynny udział w akcjach dla unitów. Był też członkiem Towarzystwa Oświaty Ludowej. Jako członek Komisji Szkolnej ZET-u w Warszawie uczestniczył w strajku szkolnym w 1901 roku, w walce o język polski na terenach unickich i w wielkim strajku szkolnym 1905 roku. W 1906 i 1907 roku redagował pierwsze czasopismo studenckie w Warszawie „Znicz” (organ nielegalnego ZETu). W latach 1907-1911 studiował we Lwowie na wydziale polonistyki. Jednocześnie prowadził pracę dziennikarską. W 1911 roku osiadł we Włocławku, gdzie redagował „Dziennik Kujawski”. Jeszcze podczas studiów w 1906 roku ożenił się ze Stanisławą Pawliszewską i w 1914 roku urodził mu się syn Jerzy Wojciech. W sierpniu 1914 roku, po wybuchu wojny, został aresztowany przez Niemców i więziony przez prawie trzy lata w więzieniach i obozach jenieckich w Toruniu, Hawelbergu, Celle i Gardelegen, gdzie redagował gazetkę obozową „Gość”. Po powrocie do kraju w 1917 roku otrzymał od władz Związku „ZET” polecenie objęcia dyrekcji Szkoły Filologicznej, późniejszego Gimnazjum im. Stefana Czarnieckiego w Chełmie. Szkołę tę Ambroziewicz zbudował właściwie od podstaw, tworząc nowoczesną placówkę na najwyższym poziomie edukacyjnym i wychowawczym.
Gimnazjum w Chełmie skupiało wokół siebie członków grupy ZET-u, do której należała znaczna część grona pedagogicznego. W chełmskiej placówce aktywnie działała także zakonspirowana Polska Organizacja Wojskowa (POW). Ambroziewicz brał czynny udział w pracach Towarzystwa Straż Kresowa, powołanego przez Zetowców na początku 1918 roku, w celu obrony ziem na kresach wschodnich. Bezpośrednią przyczyną utworzenia tego stowarzyszenia był traktat brzeski przewidujący włączenie ziemi chełmskiej i Podlasia do kontrolowanej przez Niemców Ukrainy. Został członkiem Rady Naczelnej Straży Kresowej. Objął też redakcję pisma „Głos Ziemi Chełmskiej” – organu prasowego Straży Kresowej. Czynnie włączył się w działalność narodowościową. Już w październiku 1917 roku przygotował obchody 100. rocznicy śmierci Tadeusza Kościuszki. Organizował poprzez Straż Kresową wielką demonstrację patriotyczną przeciwko postanowieniom traktatu brzeskiego z 9 lutego 1918 r. Wraz ze swoją szkołą 3 maja 1918 r. uczestniczył w wielkiej manifestacji na błoniach. Podobnie w pierwszych dniach listopada 1918 r. Już w październiku tego roku przywiózł z Lublina rozkazy tajnego rządu w sprawie rozbrojenia okupantów oraz nominację dla siebie i rotmistrza Gustawa Orlicz-Dreszera na komendanta wojskowego. Rozbrajanie garnizonu austriackiego, w którym to Ambroziewicz wraz z uczniami brał czynny udział, nastąpiło 2 listopada. W wyniku udanej akcji Chełm stał się miastem wolnym. Władzę w mieście z rąk okupantów austriackich przejął Orlicz-Dreszer – jako komendant wojskowy Okręgu chełmskiego, Felicjan Lechnicki został cywilnym komisarzem powiatu chełmskiego, a Wiktor Ambroziewicz – cywilnym komisarzem miasta, stając się nieformalnym burmistrzem Chełma. Na tym stanowisku zajął się odbudową władz samorządowych. Niestety po dwóch miesiącach, nie mogąc pogodzić stanowisk dyrektora gimnazjum i komisarza cywilnego, w styczniu 1919 roku złożył rezygnację z pracy we władzach samorządu.
W tym samym roku dyrektor Ambroziewicz wystąpił z inicjatywą utworzenia muzeum. Z upoważnienia S. Borowskiego komisarza rządu na powiat chełmski pismem z 21 stycznia 1919 roku szkoła przejęła od magistratu resztki zbiorów z Cerkiewno – Archeologicznego Muzeum, powołanego przez zaborców w 1882 roku.. Delegat Ministerstwa Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego (WRiOP), Teofil Wiśniewski 6 lutego 1919 roku przejrzał zbiory, i w obecności komisarza rządu spisano protokół. Spośród zebranych przedmiotów 164 zakwalifikowano jako eksponaty muzealne posiadające wartość zabytkową. Muzeum Ziemi Chełmskiej stało się integralną częścią gimnazjum po zatwierdzeniu 1 maja1920 r. tymczasowego regulaminu wewnętrznego szkoły przez Ministra WRiOP.
Wiktor Ambroziewicz uczestniczył w wielu akcjach społecznych i w pracach lokalnego samorządu oraz Towarzystwa Budowy Szkół Powszechnych. Kolejny zryw patriotyczny czekał dyrektora i jego szkołę w 1920 roku, wobec zbliżającej się do Chełma ofensywy wojsk bolszewickich. Do wojska zgłosili się na ochotnika nauczyciele i uczniowie. Dyrektor trafił do Baterii Górskiej. Po zakończeniu działań wojennych życie w szkole powróciło do normalności.
Chełm opuścił w 1930 roku. Przeniesiony został do Warszawy, gdzie w latach 1930-1936 był dyrektorem gimnazjum im. Stefana Batorego, elitarnej szkoły stojącej na najwyższym poziomie. W 1936 r. został kuratorem Warszawskiego Okręgu Szkolnego. Powołano go na przewodniczącego Komisji Edukacji Światowego Związku Polaków z Zagranicy.

W czasie II wojny światowej znalazł się początkowo w Wilnie, gdzie organizował polską szkołę, a w 1941 r. powrócił do Warszawy i objął kierownictwo Wydziału Szkolnego Polskiego Związku Zachodniego w konspiracji oraz jego wiceprezesurę. Jednocześnie prowadził tajne nauczanie. Podczas Powstania Warszawskiego był w Wojskowej Służbie Ochrony Powstania, w kompanii „Astronoma”.

Po wojnie zorganizował Państwowy Instytut Robót Ręcznych w Bielsku Białej. Wiktor Ambroziewicz przeszedł na emeryturę w 1950 roku i pracował jeszcze na pół etatu w spółdzielni „Społem” w Warszawie.
Wydał szereg prac z zakresu pedagogiki, m.in. Dobre dziecko nie zapomni o matce, Władysław Przanowski i jego dzieło. Zmarł w Warszawie 23 listopada 1968 roku w wieku 86 lat. Został pochowany na Powązkach. Jego pamiętnik Moja przygoda pedagogiczna. O szkole polskiej nieco inaczej przygotowany do druku przez Tadeusza W. Nowackiego, został opublikowany w 2000 roku.
Ambroziewicz postanowił przekazać do Chełma pokaźny zbiór pamiątek, dokumentów, fotografii, rzeczy osobistych i innych przedmiotów. Zachowała się korespondencja z 1968 roku między kierownikiem muzeum a darczyńcą, dotycząca przekazania pamiątek. Zbiór dostarczono w 1969 roku, już po jego śmierci. Przekazane zostały: protokoły zebrań, notatki, ulotki, gazety, dokumenty dotyczące ważnych wydarzeń historycznych: uroczystości 100. rocznicy śmierci Tadeusza Kościuszki, protestu brzeskiego. Szczególnie cenny jest unikatowy plakat „Nie damy Ziemi”, towarzyszący uroczystościom 3-majowym 1919 roku; listy, notatki, fotografie oraz wydawnictwa m.in. Jednodniówka redakcji uczniowskiej (1918 – 28), album karykatur nauczycieli i młodzieży rysowany przez Masłowskiego i Głowackiego; dokumenty w służbie państwowej: z okresów sprawowania funkcji dyrektora w Chełmie i w Warszawie oraz pracy w Państwowym Instytucie Robót Ręcznych w Bielsku Białej, dyplomy, odznaczenia, korespondencja, albumy, rzeczy osobiste, meble i pamiątki biurowe.

 

źródło : www.mzch.pl

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *